Klimatyzacja i rekuperacja — czy da się je połączyć w jednej instalacji

Da się, ale nie przez wpięcie klimatyzatora w gotowe kanały rekuperacji. Instalacja policzona pod wentylację przeniesie mniej niż kilowat chłodu, a dom 120 m² potrzebuje latem kilku. Rekuperacja i chłodzenie łączą się na trzy sposoby: dwa osobne systemy, chłodnica za centralą w przewymiarowanej instalacji albo wstępne schładzanie powietrza w gruncie. Każdy ma inną cenę i inne konsekwencje na etapie budowy.

Dlaczego kanały rekuperacji nie przeniosą chłodzenia

Instalację rekuperacji projektuje się pod wymianę powietrza, nie pod odbiór ciepła. Dom 120 m² z kuchnią gazową i dwiema łazienkami wychodzi na 215 m³/h — tak policzyliśmy go w wpisie o doborze wydajności. To około 0,5 wymiany powietrza na godzinę.

Ten strumień ma swoją granicę fizyczną. Metr sześcienny powietrza schłodzony o jeden stopień oddaje około 0,34 Wh, więc 215 m³/h nawiewu chłodniejszego o 8 stopni od powietrza w pokoju daje 0,58 kW. Tyle chłodu wnosi cała instalacja pracująca na pełnym biegu. Pojedynczy klimatyzator ścienny do sypialni zaczyna się od 2,5 kW.

Żeby przez kanały przeszło realne chłodzenie, trzeba pompować przez nie 2–3 razy więcej powietrza niż wymaga wentylacja. Publikacje branżowe podają to samo z drugiej strony: chłodnica przy 600 m³/h i nawiewie 20°C daje 3,4 kW, przy 400 m³/h już tylko 2,3 kW, a schłodzenie domu 200 m² o mocy około 5 kW wymaga przepływu bliskiego 1 000 m³/h przy standardowej wentylacji 370 m³/h. Powiększa się wtedy wszystko: centrala, rury, rozdzielacze i anemostaty. Z 215 m³/h nie da się tego wycisnąć ustawieniem panelu.

Co rekuperator naprawdę robi latem

Latem wymiennik pracuje w drugą stronę niż zimą. Powietrze wywiewane z domu ma 24°C, zewnętrzne 32°C, więc przechodząc przez wymiennik nawiew schładza się o kilka stopni. Nie jest to klimatyzacja, ale w upalne popołudnie wymiennik pomaga i dlatego automatyczny by-pass się wtedy zamyka.

By-pass ma sens nocą. Omija wymiennik i podaje do domu powietrze o temperaturze zewnętrznej — przy 17°C na zewnątrz i 25°C w sypialni to jedyny moment, kiedy rekuperacja obniża temperaturę w domu bez dodatkowego urządzenia. Automatyczny by-pass 100% mają w standardzie centrale AIR EXPERT 400 H i 600 H, PRO MINI 300 oraz PRO MAX 400 H i 600 H. Karta obrotowego PRO MAX R 400 by-passu nie wymienia, więc jeśli nocne przewietrzanie jest dla Ciebie ważne, potwierdź tę funkcję przed zamówieniem.

Jedno zastrzeżenie do nocnego chłodzenia: przy 215 m³/h wymieniasz połowę objętości domu na godzinę. Ściany, strop i posadzka wychłodzą się przez noc o stopień, może dwa. To odczuwalne, ale nie zastąpi urządzenia, które odbiera ciepło szybciej niż budynek je gromadzi.

Trzy warianty, które działają

Warianty się nie wykluczają. Najczęstszy układ w nowym domu to rekuperacja policzona pod wentylację plus jeden lub dwa klimatyzatory w pomieszczeniach, w których naprawdę przeszkadza upał.

Wariant pierwszy: dwa osobne systemy

To rozwiązanie, które w domach jednorodzinnych wychodzi najtaniej i najrzadziej sprawia kłopoty. Rekuperacja dowozi świeże powietrze i odzyskuje ciepło, klimatyzator schładza powietrze już w pomieszczeniu. Każde urządzenie robi to, do czego zostało policzone, a awaria jednego nie zabiera drugiej funkcji.

Kolejność montażu ma znaczenie przy budowie: kanały rekuperacji idą w stan surowy, trasy chłodnicze można poprowadzić w tym samym czasie. Porównanie obu systemów pod kątem kosztów i tego, kiedy który jest ważniejszy, jest w osobnym wpisie o rekuperacji i klimatyzacji.

Jedna rzecz, o której warto pamiętać przy takim układzie: klimatyzator osusza powietrze, a przeciwprądowy wymiennik zimą też. To dwa różne sezony, więc nie nakładają się na siebie, ale w domu z klimatyzacją włączoną przez pół lata wilgotność potrafi zejść poniżej 40%. Kto ma z tym problem, powinien czytać uważnie porównanie wymienników — entalpiczny oddaje część wilgoci z powrotem.

Wariant drugi: chłodnica kanałowa za centralą

Chłodnica to wymiennik wstawiony w kanał nawiewny za rekuperatorem. Zasilany freonem z agregatu albo wodą lodową, schładza cały strumień nawiewu, który potem rozchodzi się rozdzielaczem po domu. W domach robi się to i działa, tylko trzeba wiedzieć, na co się piszesz.

Według publikacji branżowych chłodnica przy 650 m³/h daje 2,5–3,5 kW, a wydatek klimatyzatora kanałowego nie powinien przekraczać wydatku centrali (przy centrali 700 m³/h to maksymalnie 650 m³/h). Prędkość powietrza w kanałach trzeba trzymać w granicach 2–3 m/s, bo wyżej spada odbiór energii i rośnie hałas. Innymi słowy: cała instalacja jest projektowana od nowa, pod chłodzenie, a wentylacja wychodzi z tego jako efekt uboczny.

Dwie rzeczy techniczne, które przy tym wariancie decydują o tym, czy instalacja nie zacznie kapać. Pierwsza to kondensat: powietrze schładzane poniżej punktu rosy wytrąca wodę, więc chłodnica musi mieć tacę i odprowadzenie do kanalizacji, tak samo jak jednostka klimatyzacji. Druga to izolacja — zimny kanał w ciepłym poddaszu poci się po całej długości, dlatego odcinek za chłodnicą prowadzi się w przewodach izolowanych, a nie w gołej rurze ocynkowanej.

Po stronie sterowania nasze centrale są na to przygotowane. Panel NANO COLOR ma na liście funkcji sterowanie nagrzewnicą wstępną, wtórną i chłodnicą oraz sterowanie by-passem, a prostszy NANO ONE — chłodnicą i automatycznym przełączaniem trybów zima, lato, chłodzenie. Sam panel znajdziesz w panelach sterujących, ale samą chłodnicę i źródło chłodu dobiera instalator klimatyzacji.

Wariant trzeci: chłód z gruntu

Gruntowy wymiennik ciepła schładza powietrze zewnętrzne przed wejściem do centrali, bo grunt na 1,5–2 m trzyma 8–10°C przez cały rok. Latem to jedyny dodatek, który obniża temperaturę nawiewu bez prądu i bez agregatu na ścianie. Chłodzi jednak ten sam strumień 215 m³/h, więc obowiązuje ten sam rachunek co wyżej: to wsparcie, nie klimatyzacja.

Decyzja o GWC jest nieodwracalna i podejmuje się ją przed wylaniem fundamentów. Rozpisaliśmy ją osobno, razem z kosztami i pułapkami, we wpisie o gruntowym wymienniku ciepła.

Cztery błędy, które widać po pierwszym lecie

Wpięcie jednostki wewnętrznej klimatyzacji w kanał wywiewny. Wywiew idzie z kuchni i łazienek, więc chłodzisz powietrze, które zaraz wylatuje na dach. Chłodzenie wpina się po stronie nawiewu, za rekuperatorem.

Klimatyzator dobrany pod moc, a nie pod przepływ centrali. Urządzenie o większym wydatku niż centrala zaczyna dławić się na własnej instalacji: rośnie hałas, spada strumień, a chłodu nie ma więcej.

Brak izolacji i odprowadzenia kondensatu. Efekt widać po tygodniu upałów jako mokre plamy na sufitach podwieszanych. Sucha instalacja rekuperacji tego problemu nie ma, chłodzona ma go od pierwszego dnia.

Liczenie na by-pass w upalne popołudnie. By-pass podaje powietrze o temperaturze zewnętrznej. Przy 32°C na dworze otwiera się dopiero po zmroku, i to jest jego prawidłowa praca, a nie usterka.

Czego u nas nie kupisz

Napiszmy to wprost, żebyś nie szukał: nie prowadzimy klimatyzacji, chłodnic kanałowych ani gruntowych wymienników ciepła. Sprzedajemy stronę wentylacyjną, czyli centrale, przewody, rozdzielacze, anemostaty, filtry i sterowanie. Chłodnicę i agregat kupisz u dostawcy klimatyzacji, a przy montażu obie ekipy muszą się dogadać co do kolejności prac.

Jeżeli chłodzenie ma iść kanałami, powiedz o tym projektantowi wentylacji na samym początku. Instalacja policzona pod 215 m³/h i ta policzona pod 600 m³/h to dwa różne domy: inne średnice, inna centrala, inna liczba anemostatów. Przerobienie pierwszej w drugą po zamknięciu sufitów oznacza rozbieranie tego, co już wisi.

Najczęstsze pytania o rekuperację i klimatyzację

Czy można podłączyć klimatyzację do rekuperacji?

Tak, ale po stronie nawiewu i tylko wtedy, gdy instalacja jest na to policzona. Chłodnica albo klimatyzator kanałowy wpina się za rekuperatorem, a przepływ powietrza musi być 2–3 razy większy niż wymaga sama wentylacja. Wpięcie chłodzenia w gotową instalację 215 m³/h nie da odczuwalnego efektu.

Ile chłodu przeniesie instalacja rekuperacji?

Przy strumieniu 215 m³/h i nawiewie chłodniejszym o 8 stopni od powietrza w pokoju to około 0,58 kW. Jeden klimatyzator ścienny do sypialni zaczyna się od 2,5 kW, więc rekuperacja nie jest w tej samej klasie urządzeń.

Czy by-pass letni chłodzi dom?

By-pass omija wymiennik i podaje powietrze o temperaturze zewnętrznej. Nocą, gdy na dworze jest chłodniej niż w domu, obniża temperaturę w pomieszczeniach. W upalne popołudnie zamyka się, bo wymiennik z powietrzem wywiewanym schładza nawiew skuteczniej.

Co jest tańsze: chłodnica kanałowa czy klimatyzator w pokoju?

W domu jednorodzinnym zwykle dwa osobne systemy, bo chłodnica wymaga przewymiarowania całej wentylacji: większej centrali, grubszych rur i większej liczby anemostatów. Chłodnica wygrywa wtedy, gdy nie chcesz jednostek wewnętrznych na ścianach i decydujesz o tym na etapie projektu.

Czy klimatyzacja zwalnia z rekuperacji?

Nie. Klimatyzacja chłodzi powietrze, które już jest w domu, i nie wymienia go na świeże. W szczelnym budynku bez wentylacji mechanicznej rośnie stężenie dwutlenku węgla i wilgotność, więc chłodzenie i wentylacja to dwa osobne zadania.