Ile m³/h powinien mieć rekuperator — jak policzyć wydajność do swojego domu

Wydajność rekuperatora liczy się dwa razy: raz z sumy powietrza wywiewanego z kuchni, łazienek i WC, drugi raz z kubatury domu razy krotność wymian. Bierze się wynik większy z tych dwóch, a potem dokłada zapas na opory instalacji. Dla typowego domu 120 m² wychodzi zwykle 200–230 m³/h, dla 150 m² około 250–280 m³/h, a dla mieszkania 60 m² wystarcza 100–130 m³/h.

Dlaczego sam metraż nie wystarczy

Dwa domy po 120 m² potrafią potrzebować zupełnie innego strumienia powietrza. W jednym jest kuchnia elektryczna i jedna łazienka, czyli 30 + 50 = 80 m³/h wywiewu. W drugim kuchnia gazowa, dwie łazienki, osobne WC i garderoba bez okna: 70 + 50 + 50 + 30 + 15 = 215 m³/h. Ta sama powierzchnia, prawie trzykrotna różnica.

Do tego dochodzi wysokość pomieszczeń. Przy suficie 2,5 m dom 120 m² ma 300 m³ kubatury, przy 3,0 m już 360 m³. Dlatego dobór zaczyna się od dwóch rachunków, a nie od tabelki „metraż → model".

Rachunek pierwszy: ile powietrza trzeba wyciągnąć

Minimalne strumienie wywiewu dla mieszkań i domów jednorodzinnych podaje norma PN-83/B-03430. Wywiew idzie z pomieszczeń, w których powstaje wilgoć i zapachy, a nawiew wraca do pokoi. Sumuje się wywiew ze wszystkich takich pomieszczeń i tyle samo powietrza trzeba nawiać:

Wartości wywiewu wg PN-83/B-03430 dla budynków mieszkalnych.

Norma dokłada do tego dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć przy doborze centrali. Kuchnia ma mieć możliwość okresowego zwiększenia wywiewu do co najmniej 120 m³/h na czas gotowania. A w nocy, między 22:00 a 6:00, wolno zejść do 60% wartości nominalnej, i z tego bierze się tryb nocny w sterowniku.

Rachunek drugi: kubatura razy krotność wymian

Drugi sposób patrzy na cały dom. Mnożysz powierzchnię wentylowanych pomieszczeń przez wysokość i przez krotność wymian powietrza. W domu jednorodzinnym przyjmuje się 0,5–0,7 wymiany na godzinę, czyli całe powietrze w domu wymienia się raz na półtorej do dwóch godzin.

Dla domu 120 m² z sufitem 2,7 m: 120 × 2,7 = 324 m³ kubatury. Przy krotności 0,5 wychodzi 162 m³/h, przy 0,7 już 227 m³/h. Garażu, kotłowni i nieogrzewanego poddasza do tego rachunku się nie wlicza, bo rekuperacja tych pomieszczeń nie obsługuje.

Przykład: dom 120 m², kuchnia gazowa, dwie łazienki

Cztery osoby, parter i poddasze, kuchnia z płytą gazową i oknem, łazienka na dole, łazienka na górze, osobne WC przy wejściu i garderoba bez okna.

Z normy: 70 + 50 + 50 + 30 + 15 = 215 m³/h. Z kubatury: 324 m³ × 0,6 = 194 m³/h. Strumień projektowy to większa z tych liczb, czyli 215 m³/h. Nawiew rozdzielasz na pokoje: salon, dwie sypialnie i gabinet, po 45–60 m³/h na pomieszczenie. Ile anemostatów na taki strumień i gdzie je powiesić, rozpisaliśmy w osobnym wpisie o anemostatach.

Karta mówi 300 m³/h. W Twoim domu to nie będzie 300

Liczba w nazwie centrali i liczba na karcie produktu to maksimum, jakie wentylatory wyciągną przy niewielkim oporze. Gotowa instalacja stawia opór: kilkadziesiąt metrów przewodów, kolana, rozdzielacz, dwa filtry, kratka czerpni. Typowa instalacja domowa pracuje przy 100–150 Pa i przy takim oporze z centrali zostaje mniej powietrza.

Widać to w katalogu wprost. PRO MAX 400 H ma na karcie wydajność do 480 m³/h, a przy oporze 100 Pa daje 400 m³/h. PRO MAX 600 H: 730 m³/h na karcie, 600 m³/h przy 100 Pa. PRO MINI 300 ma na karcie do 300 m³/h i 280 m³/h przy 100 Pa. To nie jest podchwytliwa liczba, po prostu dwa różne punkty pracy tego samego urządzenia.

Opór rośnie też w trakcie eksploatacji, bo zapychają się filtry. Dlatego wymiana wkładów co kilka miesięcy jest częścią doboru wydajności, a nie osobnym tematem serwisowym — terminy wymiany filtrów G4, M5 i F7 mamy rozpisane osobno.

Ile zapasu zostawić

Dobrze dobrana centrala pracuje na 60–75% swojej wydajności przy 100 Pa. Wtedy siedzi na pierwszym albo drugim biegu: cicho, przy poborze rzędu 30–60 W, i ma jeszcze zapas na tryb intensywny po prysznicu i przy gotowaniu.

Za mała centrala chodzi cały czas na najwyższym biegu. Słychać wentylatory, słychać powietrze w przewodach, a trybu intensywnego już nie ma z czego zrobić. Za duża kosztuje więcej, zajmuje więcej miejsca i przez większość roku pracuje na minimum obrotów, co przy wymienniku przeciwprądowym potrafi zimą zejść z wilgotnością w domu do 25–30%.

Dla naszego przykładu z 215 m³/h: PRO MINI 300 da radę, bo 215 z 280 m³/h to 77% wydajności, ale rezerwy na boost zostaje niewiele. AIR EXPERT 400 z wydajnością 420 m³/h pracowałby na 51%, czyli z dużym zapasem i ciszej.

Jaka centrala do policzonego strumienia

Wydajności przy oporze 100 Pa wg katalogu producenta. Wszystkie te centrale produkujemy w Polsce.

Cztery rzeczy, które psują ten rachunek

Liczenie wyłącznie z metrażu. Dom z trzema łazienkami i kuchnią gazową potrzebuje o 100 m³/h więcej niż ten sam dom z jedną łazienką i płytą elektryczną. Metraż tego nie pokaże.

Dobór dokładnie na policzoną liczbę. Centrala o wydajności 220 m³/h przy strumieniu projektowym 215 m³/h nie ma z czego zrobić trybu intensywnego i chodzi na maksymalnych obrotach przez cały rok.

Pominięty opór przewodów. Wydajność centrali można zabić samą instalacją. Przy 90 m³/h wtłoczonych w jeden przewód Ø75 prędkość powietrza dochodzi do 5,7 m/s i słychać to w pokoju. Wtedy potrzebne są trzy przewody zamiast jednego, co opisaliśmy we wpisie o przewodach do rekuperacji.

Brak zapasu na kuchnię. Norma mówi o okresowym zwiększeniu wywiewu z kuchni do 120 m³/h. Jeśli centrala ledwo wyrabia z nominalnym strumieniem, ten tryb istnieje tylko na sterowniku.

Najczęstsze pytania

Ile m³/h potrzebuje dom 100 m²?

Zwykle 150–200 m³/h. Przy kuchni elektrycznej i jednej łazience wyjdzie bliżej 150, przy kuchni gazowej i dwóch łazienkach bliżej 200. Policz oba rachunki: sumę wywiewu z pomieszczeń mokrych i kubaturę razy 0,5–0,7.

Czy rekuperator 300 m³/h wystarczy do domu 150 m²?

Zwykle tak, ale bez dużego zapasu. Dom 150 m² z sufitem 2,7 m ma 405 m³ kubatury, czyli 200–280 m³/h z rachunku kubaturowego. Centrala z wydajnością 280 m³/h przy 100 Pa pracowałaby wtedy blisko maksimum. Przy trzech łazienkach albo kuchni gazowej lepiej wziąć centralę 400 m³/h.

Skąd wiadomo, ile m³/h daje centrala w mojej instalacji?

Z charakterystyki wentylatora i oporu instalacji. Producent podaje wydajność przy 100 Pa i to jest liczba, na której warto się opierać przy doborze. Realny przepływ mierzy się anemometrem przy anemostatach podczas regulacji, po zakończeniu montażu.

Czy większa centrala jest zawsze lepsza?

Nie. Za duża centrala kosztuje więcej, zajmuje więcej miejsca i przez większość roku pracuje na minimalnych obrotach. Zimą przy wymienniku przeciwprądowym łatwiej wtedy zejść z wilgotnością do 25–30%. Rozsądny zapas to praca na 60–75% wydajności.

Czy wydajność liczy się osobno dla nawiewu i wywiewu?

Strumienie muszą być równe, bo inaczej w domu robi się nadciśnienie albo podciśnienie. Centrala ma jedną wydajność i dwa wentylatory, a wyrównanie nawiewu z wywiewem to zadanie regulacji przepustnic na rozdzielaczu.