Filtr F7 na nawiewie zatrzymuje ponad 80% pyłu PM2,5 i praktycznie wszystkie pyłki roślin, a stały wywiew z kuchni i łazienki utrzymuje wilgotność w domu w przedziale 40–60%. To dwie rzeczy, które rekuperacja robi z powietrzem naprawdę i które da się zmierzyć. Nie oczyści za to powietrza, które już krąży w pokoju, i nie osuszy ściany, w którą weszła woda. Poniżej rozdzielamy jedno od drugiego — w mikrogramach, procentach wilgotności i ppm dwutlenku węgla.
Filtr pracuje na wejściu, nie w pokoju
To pierwsza rzecz, którą warto zrozumieć, bo z niej wynika wszystko dalej. Oczyszczacz powietrza zasysa powietrze z pokoju, przepuszcza je przez filtr i wypuszcza w tym samym pomieszczeniu. Rekuperator działa inaczej: filtruje powietrze zaciągane z zewnątrz, tuż przed wymiennikiem, a zużyte wyrzuca poza budynek. Filtr G4 na wywiewie nie ma z jakością Twojego powietrza nic wspólnego — chroni wymiennik przed kurzem i tłuszczem z kuchni.
Skutek jest taki, że powietrze w domu nie jest czyszczone w kółko, tylko wymieniane. Dom o powierzchni 120 m² i wysokości 2,6 m ma około 312 m³ powietrza. Centrala pracująca na 200 m³/h wymienia całą tę objętość w niespełna półtorej godziny. Kurz wzbity odkurzaczem albo sierść kota nie zniknie w tej samej sekundzie, w której się pojawi — pójdzie z powietrzem do kratek wywiewnych w ciągu najbliższej godziny.
Smog: co filtr zatrzyma, a co przez niego przejdzie
W bezwietrzny grudniowy wieczór stacje pomiarowe w małych miastach pokazują 80–150 µg/m³ pyłu PM2,5, przy wytycznej Światowej Organizacji Zdrowia mówiącej o 15 µg/m³ jako średniej dobowej. Wietrzenie oknem w taki wieczór wpuszcza do domu dokładnie to, co jest za oknem. Wentylacja mechaniczna wpuszcza to samo powietrze, ale przez wkład filtracyjny.
Filtr klasy F7 wyłapuje ponad 80% pyłu PM2,5 w jednym przejściu strumienia. Z pyłem zostaje na wkładzie też część benzo(a)pirenu, bo ten czepia się cząstek dymu. Gazowa część spalin i sam zapach dymu przejdzie dalej — na to potrzebny jest wkład węglowy, jak w trzystopniowych zestawach z filtrem zgrubnym, węglowym i HEPA. Uczciwie: rekuperacja z F7 nie zrobi z powietrza w smogowym mieście powietrza z lasu, ale różnicę na białym parapecie po tygodniu widać.
Jeśli dom stoi przy ruchliwej drodze, wkład w centrali można wyprzedzić skrzynką filtracyjną na wlocie powietrza zewnętrznego. Clean Box 160 obsługuje strumień do 160 m³/h przy króćcu Ø160, Clean Box 200 do 200 m³/h przy Ø200. Pył zostaje w skrzynce, którą łatwiej otworzyć niż centralę. Wkłady, komplety G4 z F7 i skrzynki filtracyjne są w kategorii filtry do rekuperatorów.
Co filtr zatrzymuje, a czego nie
| Co jest w powietrzu | Wielkość cząstek | Co robi z tym filtr na nawiewie |
|---|---|---|
| Pył PM10 — kurz, piasek, popiół | do 10 µm | zatrzymuje już M5, F7 niemal w całości |
| Pył PM2,5 — dym z kominów, spaliny | do 2,5 µm | F7 ponad 80%, M5 wyraźnie mniej |
| Pyłki drzew i traw | 10–100 µm | M5 większość, F7 praktycznie wszystkie |
| Zarodniki pleśni | 2–10 µm | F7 w większości, G4 prawie wcale |
| Zapachy, dym, gazy | cząsteczki gazu | włóknina ich nie łapie, potrzebny wkład węglowy |
Skuteczności dotyczą jednego przejścia powietrza przez wkład. W domu powietrze wymienia się w całości, więc efekt narasta w kolejnych godzinach pracy centrali.
Sezon pylenia przy zamkniętych oknach
Brzoza pyli w kwietniu i maju, trawy od maja do lipca. Dla uczulonego domownika to dwa albo trzy miesiące wyboru między dusznym pokojem i otwartym oknem. Pyłki są przy tym duże: od 10 do 100 µm, czyli kilkadziesiąt razy więcej niż cząstki PM2,5, więc zatrzymuje je nawet wkład M5, a F7 przepuszcza ich znikome ilości. Wentylacja pracuje wtedy tak samo jak w styczniu, tylko okna zostają zamknięte.
Piszemy o powietrzu, nie o leczeniu. Pyłki wnosisz też na ubraniu, włosach i sierści psa po spacerze, a tego żaden filtr w centrali nie przechwyci. Zmienia się natomiast tło: powietrze dopływające do sypialni przez całą noc jest przefiltrowane. Do tego w sezonie warto skrócić odstępy wymiany wkładów — terminy dla każdej klasy rozpisaliśmy w osobnym wpisie o tym, jak często wymieniać filtry w rekuperatorze.
Wilgoć: przedział 40–60% i co dzieje się poza nim
Czteroosobowa rodzina wprowadza do domu 8–12 litrów wody na dobę: prysznice, gotowanie, pranie rozwieszone na suszarce, oddychanie. Wentylacja grawitacyjna wynosi tę parę tylko wtedy, gdy jest różnica temperatur i ciśnień, więc w ciepły, bezwietrzny dzień stoi. Rekuperacja wyciąga wilgoć u źródła, z łazienki, kuchni i pralni, przez całą dobę i niezależnie od pogody.
| Wilgotność względna | Co się wtedy dzieje | Co z tym zrobić |
|---|---|---|
| poniżej 30% | wysuszone śluzówki, trzaskająca statyka, kurczące się deski podłogowe | zejść z wydajności w mrozy, rozważyć wymiennik entalpiczny albo nawilżacz |
| 40–60% | para nie osiada na szybach, roztocza się nie rozmnażają, drewno stabilne | to jest nastawa docelowa, nic nie zmieniać |
| powyżej 65% | woda na szybach, w zimnym narożniku wilgotność na powierzchni ściany dochodzi do 80% i zaczyna rosnąć pleśń | podnieść wydajność, sprawdzić drożność wywiewu, dołożyć czujnik wilgotności |
Roztocza potrzebują do rozwoju wilgotności powyżej 50–55%. Poniżej 45% ich populacja przestaje rosnąć, a to jedyny sposób ograniczenia ich liczby, który działa w całym mieszkaniu, nie tylko na pościeli.
Granica tej skuteczności jest wyraźna: rekuperacja pracuje na wilgoci unoszącej się w powietrzu. Nie osuszy zalanej wylewki, muru podciągającego wodę od fundamentu ani ściany po pękniętej rurze. Tam potrzebna jest izolacja i osuszacz budowlany, a wentylacja tylko odbierze parę, którą osuszacz wyciągnie z murów.
Zimą powietrze robi się suche i nie jest to wina rekuperacji
Mroźne powietrze prawie nie ma w sobie pary wodnej. Powietrze o wilgotności 80% przy -5°C, podgrzane w domu do 21°C, ma około 14% wilgotności względnej — ta sama ilość wody rozłożona na cieplejsze, „pojemniejsze" powietrze daje niższy procent. Para z gotowania, prysznica i oddechu podciąga ten wynik do 25–35%. Tak samo dzieje się w domu wietrzonym oknem, tylko nikt tego nie mierzy.
Wymiennik przeciwprądowy oddaje ciepło, ale wilgoć skrapla się w nim i odchodzi wężykiem do kanalizacji. W mroźny tydzień wilgotność w domu zjeżdża wtedy do 25–30%. Wymiennik entalpiczny zawraca część pary z powietrza wywiewanego, więc powietrze nawiewane nie jest już tak wysuszone, a skroplin nie trzeba odprowadzać. Takie wymienniki mają centrale HEKO i VEKO. Skąd dokładnie bierze się suche powietrze i co pomaga poza wymiennikiem, rozpisaliśmy w tekście o tym, czy rekuperacja wysusza powietrze zimą.
Dwutlenek węgla, czyli to, czego nie czujesz
Pył i pyłki mają tę zaletę, że o nich się wie. O dwutlenku węgla nie wie nikt, bo nie ma zapachu. W zamkniętej sypialni z dwiema osobami stężenie dochodzi nad ranem do 2 000–2 500 ppm, a wtedy wstaje się z ciężką głową. Przy pracującej wentylacji trzyma się w granicach 600–1 000 ppm.
Sterowanie tym można oddać automatyce. Moduł SHC mierzy stężenie CO2 w zakresie 400–2 000 ppm oraz wilgotność, czujnik SHW pilnuje wilgotności w pomieszczeniu, a SHK w kanale wentylacyjnym. Po przekroczeniu nastawionej wartości centrala sama podnosi wydajność i wraca do normalnego biegu, gdy wynik spadnie. Czujniki współpracują z panelami NANO COLOR w centralach w wersji Classic i Premium — komplet znajdziesz w kategorii czujniki do rekuperatorów. W praktyce najwięcej daje ten najprostszy: SHW w łazience załatwia parę po kąpieli bez pamiętania o trybie intensywnym.
Cztery rzeczy, które psują cały efekt
Wkład niewymieniany w sezonie smogowym. Zapchany F7 dławi przepływ, wentylator kręci mocniej i do pokoi dociera mniej powietrza, niż policzył projektant. Filtr, który miał chronić, zaczyna wtedy przeszkadzać.
Wyłączanie centrali na noc. Zdarza się, gdy komuś przeszkadza szum. Noc to jednak dokładnie ten moment, w którym CO2 w sypialni rośnie najszybciej. Zamiast wyłączać, warto zejść na najniższy bieg i sprawdzić, czy prędkość powietrza w odejściu nie przekracza 2 m/s.
Drzwi bez podcięcia. Nawiew jest w sypialni, wywiew w łazience i kuchni, więc powietrze musi przejść między pomieszczeniami. Bez szczeliny około 1 cm pod skrzydłem albo kratki w drzwiach obieg zatrzymuje się na pierwszej zamkniętej futrynie.
Okap kuchenny wpuszczony do instalacji. Tłuszcz osadza się na wymienniku i w kanałach, a tego nie wyczyści się szczotką. Okap dostaje własny wyrzut przez ścianę albo pracuje jako pochłaniacz z filtrem węglowym, niezależnie od rekuperacji.
Najczęstsze pytania o rekuperację, smog i alergię
Czy rekuperacja pomaga przy alergii na pyłki?
Pyłki mają 10–100 µm, więc wkład M5 zatrzymuje większość, a F7 praktycznie wszystkie. W sezonie pylenia można trzymać okna zamknięte i nadal wietrzyć dom. Pyłki wniesione na ubraniu i włosach zostają w mieszkaniu — filtr w centrali pracuje wyłącznie na powietrzu wchodzącym z zewnątrz.
Czy filtr F7 wystarczy przy smogu?
F7 zatrzymuje ponad 80% pyłu PM2,5 w jednym przejściu i to najwyższa klasa montowana standardowo w centralach domowych. Przy ruchliwej drodze warto dołożyć skrzynkę filtracyjną Clean Box na wlocie powietrza zewnętrznego, a zapachu dymu pozbywa się wkładem węglowym, bo włóknina gazów nie zatrzymuje.
Czy rekuperacja osuszy wilgotny dom?
Utrzyma wilgotność powietrza w przedziale 40–60% i zabierze parę z łazienki oraz kuchni, więc znikną zaparowane szyby i pleśń w narożnikach. Nie osuszy natomiast zalanej ściany ani muru podciągającego wodę z gruntu — do tego potrzebna jest izolacja i osuszacz budowlany.
Czy rekuperacja przesusza powietrze zimą?
Przy wymienniku przeciwprądowym w mroźny tydzień wilgotność potrafi spaść do 25–30%, bo para zostaje w skroplinach. Powietrze zimą jest suche samo z siebie: 80% wilgotności przy -5°C daje po ogrzaniu do 21°C około 14%. Wilgoć zawraca wymiennik entalpiczny, na przykład w centralach HEKO i VEKO.
Czy rekuperacja zastąpi oczyszczacz powietrza?
Nie w tym samym zakresie, bo działa na innej zasadzie. Rekuperator filtruje powietrze wchodzące do domu i wymienia jego całą objętość, oczyszczacz w kółko przepuszcza powietrze już obecne w pokoju. Przy szczelnym domu z filtrem F7 oczyszczacz zwykle przestaje być potrzebny, chyba że w domu mieszka pies albo dwa koty.
Dobierzemy centralę pod filtrację, jakiej potrzebujesz
Przy każdej centrali podajemy klasy filtrów na nawiewie i wywiewie, wydajność w m³/h i typ wymiennika, więc od razu widać, która obsłuży F7 z zapasem i która zawraca wilgoć zimą. Napisz, gdzie stoi dom i kto w nim mieszka — dopasujemy urządzenie, wkłady i czujniki. Wszystkie centrale produkujemy w Polsce.
