Czerpnia i wyrzutnia w rekuperacji — jaka średnica i gdzie je umieścić

Średnicę czerpni i wyrzutni dobiera się do wydajności centrali, nie do tego, co zostało w ścianie: do 200 m³/h Ø160, do 300 m³/h Ø200, do 450 m³/h Ø250. Nigdy mniej niż króciec rekuperatora. Rozmieszczenie ma jedną twardą regułę: w tej samej ścianie czerpnia musi być co najmniej 1,5 m od wyrzutni i nie wyżej od niej, a dolna krawędź otworu co najmniej 2 m nad terenem.

Dwa otwory w elewacji, cztery króćce w centrali

Rekuperator ma cztery przyłącza. Dwa idą do domu: nawiew do pokojów i wywiew z kuchni, łazienki i pralni. Dwa idą na zewnątrz i to właśnie one kończą się czerpnią i wyrzutnią. Czerpnia zasysa świeże powietrze z dworu, wyrzutnia oddaje powietrze zużyte, już po odebraniu z niego ciepła na wymienniku.

Powietrze wyrzucane ma zimą około 2–5°C i jest bliskie nasycenia wilgocią. Powietrze pobierane może mieć -15°C. Z tego wynikają dwie konsekwencje, które omijamy najczęściej: te dwa strumienie nie mogą się mieszać przy elewacji i oba odcinki trzeba zaizolować. Do tego wrócę niżej.

Średnica wychodzi z wydajności i prędkości powietrza

W czerpni i wyrzutni przyjmuje się prędkość powietrza 2–3 m/s. Powyżej tego zaczyna być słyszalny szum przy elewacji, a przy silnym wiatrze rośnie ryzyko zassania kropel deszczu i śniegu. Przelicznik jest jednowierszowy: średnica w milimetrach to 18,8 × √(wydajność w m³/h ÷ prędkość w m/s).

Dla centrali 200 m³/h przy 2,8 m/s wychodzi 159 mm, czyli Ø160 z katalogu. Poniżej gotowe wyniki dla typowych wydajności domowych.

Wydajność bierzemy tę projektową, a nie maksymalną z karty katalogowej. Dom 150 m² pracuje zwykle na 180–250 m³/h, choć centrala ma zapas do 400 m³/h na tryb intensywny.

Zwężenie na czerpni jest błędem, który zostaje na lata. Rekuperator z króćcami Ø160 podłączony do czerpni Ø125 dławi się na wlocie: wentylator nawiewny podnosi obroty, żeby dowieźć projektowy strumień, rośnie pobór prądu i hałas w kanale. Redukcji na tym odcinku po prostu się nie stosuje. W drugą stronę zapas nie szkodzi — czerpnia o rozmiar większa od króćca to rozwiązanie poprawne, byle przejście na średnicę centrali zrobić stożkiem, nie płaską zaślepką z otworem.

Kratka nie ma pełnego przekroju

Czerpnia to nie otwarta rura. Ma żaluzje pod kątem, żeby nie wpadał deszcz, i siatkę przeciw owadom oraz liściom. Żaluzje i siatka zabierają część światła otworu, więc przez kratkę Ø160 powietrze przechodzi szybciej niż przez samą rurę Ø160. Przy krótkim odcinku i dobrym asortymencie da się to pominąć, ale gdy centrala pracuje blisko górnej granicy tabeli albo trasa jest długa, warto wziąć o rozmiar większą kratkę i zredukować dopiero przy centrali.

Drugi element, o którym warto wiedzieć: okapnik. To dach nad kratką odprowadzający wodę spływającą po elewacji. Czerpnia bez okapnika przy ścianie bez podbitki dostaje strumień wody z każdą ulewą.

Odległości, których nie wolno skracać

Rozmieszczenie czerpni i wyrzutni nie jest kwestią gustu. Reguluje je §152 warunków technicznych i to od niego zaczyna każdy projektant. Najważniejsze wymiary dla domu jednorodzinnego:

To wartości minimalne dla powietrza bez zanieczyszczeń szkodliwych. Przy odległości wyrzutni od okna w przedziale 3–10 m dolna krawędź wyrzutni musi być co najmniej 1 m powyżej najwyższej krawędzi tego okna.

Poza przepisem zostają dwie rzeczy do przemyślenia na etapie rzutu. Pierwsza: czerpnia od strony północnej lub wschodniej pobiera w lipcu powietrze o kilka stopni chłodniejsze niż ta na ścianie południowej nagrzanej od rana. Druga: strona zawietrzna. Jeśli wiatr w okolicy wieje głównie z zachodu, wyrzutnia na zachodniej elewacji dostaje własne powietrze wprost pod czerpnię, choćby te 1,5 m było zachowane.

Okrągła czy prostokątna, ocynk czy aluminium

Kształt wybiera się pod kanał, którym dochodzimy do przegrody. Do rur SPIRO i przewodów okrągłych idą czerpnie okrągłe w średnicach Ø100–315. Do kanałów płaskich DPP prowadzonych w warstwie ocieplenia albo nad sufitem podwieszanym pasują czerpnie prostokątne 150×50, 200×50 i 200×90 mm. Przekrój 200×50 przepuszcza około 100 m³/h przy 2,8 m/s, a 200×90 około 180 m³/h, więc wersja prostokątna sprawdza się na mniejszych instalacjach i pojedynczych odgałęzieniach.

Wykonanie dobieramy do elewacji i do trwałości. Ocynk jest najtańszy i sprawdza się tam, gdzie kratki nie widać. Wersja malowana biała wpisuje się w białe tynki i podbitki. Wybłyszczana stal to jedyna dostępna w pełnym zakresie do Ø315. Aluminiowe czerpnie i wyrzutnie Ø160, Ø200 i Ø250 są najlżejsze i nie mają czego korodować, więc trafiają na elewacje od strony nawietrznej i tam, gdzie kratka rzuca się w oczy.

Jeśli dom stoi przy ruchliwej drodze, na odcinku czerpni warto przewidzieć skrzynkę filtracyjną Clean Box 160 lub 200. Wstępna filtracja pyłu przed wejściem do centrali przedłuża życie filtra głównego w rekuperatorze.

Izolacja tych dwóch odcinków nie jest opcją

To pominięcie, które wraca w styczniu kroplami na suficie. Rura czerpni prowadzi przez ciepły dom powietrze o temperaturze -15°C, a rura wyrzutni powietrze o 2–5°C nasycone wilgocią. Na obu powierzchnia rury schodzi poniżej punktu rosy powietrza w pomieszczeniu i woda wykrapla się po zewnętrznej stronie kanału.

Cały odcinek od centrali do przegrody izoluje się paroszczelnie. Mata kauczukowa Kaiflex w grubości 13–19 mm zamyka temat na rurach SPIRO, wełna z klejem Klimafix 20–30 mm nadaje się na dłuższe trasy i kanały prostokątne. Ważne jest klejenie styków taśmą tego samego systemu — nieszczelna izolacja przepuszcza parę pod warstwę i wtedy woda skrapla się w miejscu, którego nie widać. Kompletne rury, kolana i kształtki do tych odcinków znajdziesz w kategorii przewody wentylacyjne.

Cztery błędy, które widać na gotowych instalacjach

Czerpnia i wyrzutnia obok siebie pod okapem. Najczęstszy skrót montażowy: dwa otwory w odległości 40 cm, bo tak wypadło przy centrali. Rekuperator zaczyna krążyć własnym powietrzem, sprawność odzysku spada, a czujnik CO2 nie rozumie, dlaczego stężenie nie chce spadać. Minimum to 1,5 m i czerpnia niżej.

Czerpnia 40 cm nad kostką. Przy gruncie zasysa się pył z podjazdu, spaliny cofającego samochodu, ścinki trawy po koszeniu, a w zimie czerpnia znika w zaspie. Przepis mówi 2 m i to nie jest wymóg papierowy.

Wyrzutnia nad wejściem albo nad tarasem. Formalnie zgodne, jeśli odległości od okien są zachowane, praktycznie nieprzyjemne. Powietrze z kuchni i łazienki leci wprost na osoby stojące pod drzwiami.

Zwężenie na wlocie. Ø125 przy króćcu Ø160 podnosi opory na całą dobę pracy urządzenia przez kilkanaście lat. To kilkadziesiąt złotych oszczędności na kształtce zamienione na stały pobór prądu i szum.

Najczęstsze pytania o czerpnię i wyrzutnię

Jaka średnica czerpni do rekuperatora 300 m³/h?

Ø200. Przy tej średnicy powietrze idzie 2,7 m/s, czyli w zalecanym przedziale 2–3 m/s. Jeśli centrala ma króćce Ø160, czerpni mniejszej niż Ø160 nie stosujemy w żadnym wypadku.

Jaka musi być odległość czerpni od wyrzutni?

W tej samej ścianie co najmniej 1,5 m, przy czym czerpnia musi znajdować się poniżej lub na tym samym poziomie co wyrzutnia. Na dachu 10 m przy wyrzucie poziomym i 6 m przy pionowym, z wyrzutnią co najmniej 1 m powyżej czerpni.

Czy czerpnię można umieścić w ścianie garażu?

Na zewnętrznej ścianie garażu tak, o ile zachowasz 8 m od miejsca postoju samochodu i 2 m nad terenem. Wewnątrz garażu nie — powietrze z garażu zawiera spaliny, a instalacja nawiewna rozniosłaby je po całym domu.

Czy odcinek czerpni trzeba izolować?

Tak, na całej długości od przegrody do centrali. Zimą rura prowadzi powietrze o kilkunastu stopniach poniżej zera i bez izolacji paroszczelnej wykrapla się na niej woda z powietrza w pomieszczeniu. Wystarcza mata kauczukowa 13–19 mm albo wełna z klejem 20–30 mm ze szczelnie sklejonymi stykami.

Czerpnia ścienna czy dachowa — co lepsze w domu jednorodzinnym?

Ścienna jest tańsza i prostsza: krótszy kanał, mniej kolan, brak przejścia przez pokrycie dachu. Dachowa ma sens, gdy centrala stoi na poddaszu albo gdy na parterze nie da się zachować 8 m od ulicy czy śmietnika. Przejście przez dach wymaga przy tym szczelnej obróbki i podstawy dachowej.